Ana içeriğe geç
Math MaxBeta

Yayımlandı 12 Kasım 2026

SOHCAHTOA: dik üçgende sinüs, kosinüs ve tanjant

SOHCAHTOA dik üçgende trigonometrik oranları özetler: sinüs karşı/hipotenüs, kosinüs komşu/hipotenüs, tanjant karşı/komşu.

Dik üçgende sinüs, kosinüs ve tanjant

Bu oranların her biri, bir dik üçgenin iki kenarını dar açılarından birinden bakarak karşılaştırır. SOHCAHTOA, İngilizce Sine, Opposite, Hypotenuse, Cosine, Adjacent ve Tangent kelimelerinden oluşan İngilizce bir ezber kısaltmasıdır. Türkçede harfler aynı şekilde oturmaz, bu yüzden okullarda genellikle tanımların kendisi öğretilir: bir dar açının sinüsü, karşı dik kenarın hipotenüse oranıdır ve diğerleri de böyle devam eder. Asıl önemli olan arkadaki fikirdir, çünkü kenarları açıya göre adlandırmayı öğrendiğinde dik üçgende trigonometri sorularının hepsi aynı birkaç adımla çözülür.

Karşı dik kenar, komşu dik kenar ve hipotenüs nasıl belirlenir?

Üzerinde çalıştığın açıdan başla. Bu açı genellikle α ya da θ ile gösterilir. Hipotenüs en uzun kenardır ve dik açının karşısındadır. Karşı dik kenar θ açısının karşısındadır ve ona değmez. Komşu dik kenar θ açısına değer ve hipotenüs değildir. Diğer dar açıya geçersen dik kenarların adları yer değiştirir.

Şekilde kenarları 3, 4 ve 5 olan bir dik üçgen var. θ açısı, uzunluğu 4 olan kenarla uzunluğu 5 olan kenarın birleştiği yerde. Uzunluğu 5 olan kenar dik açının karşısında, yani hipotenüs. Uzunluğu 3 olan kenar θ açısının karşısında, yani karşı dik kenar. Uzunluğu 4 olan kenar θ açısını oluşturuyor, yani komşu dik kenar.

Karşı dik kenarı 3 turuncu, komşu dik kenarı 4 altın sarısı ve hipotenüsü 5 lacivert renkte olan bir dik üçgen. θ açısı 4 ve 5 uzunluğundaki kenarlar arasında, dik açı işareti 3 ve 4 uzunluğundaki kenarlar arasında. Yanında aynı renklerle sin θ = 3/5, cos θ = 4/5 ve tan θ = 3/4, üstte ise 3² + 4² = 5² yazıyor

Şimdi açının neden önce geldiğini görmek için diğer dar açıdan, yani uzunluğu 3 olan kenarla uzunluğu 5 olan kenarın birleştiği yerden bak. Oradan bakınca uzunluğu 4 olan kenar açının karşısında kalır ve karşı dik kenar olur, uzunluğu 3 olan kenar da komşu dik kenar olur. Hipotenüs hiç değişmez.

SOH CAH TOA kuralları nelerdir?

SOH CAH TOA kuralları, bir dik üçgen ve seçilen bir dar açı θ için üç formüldür. θ açısının sinüsü, karşı dik kenarın hipotenüse bölümüdür. θ açısının kosinüsü, komşu dik kenarın hipotenüse bölümüdür. θ açısının tanjantı, karşı dik kenarın komşu dik kenara bölümüdür. Her harf grubu önce oranı, sonra paydaki kenarı, en sonda da paydadaki kenarı söyler.

Formül olarak yazınca şöyle görünür:

  • sin θ = karşı dik kenar / hipotenüs
  • cos θ = komşu dik kenar / hipotenüs
  • tan θ = karşı dik kenar / komşu dik kenar

Şekildeki üçgen için sin θ = 3/5 = 0,6, cos θ = 4/5 = 0,8 ve tan θ = 3/4 = 0,75 olur.

Üçgenin büyüklüğü önemli değildir. Kenarları 6, 8 ve 10 olan bir üçgenin açıları aynıdır, bu yüzden sin θ yine 6/10 = 0,6 olur. OpenStax Precalculus ders kitabının dik üçgende trigonometri bölümü (İngilizce) aynı üç tanımı kullanır. Bir oran yalnızca açıya bağlıdır ve sinüs, kosinüs ve tanjantı bu kadar kullanışlı yapan da budur.

Hangi trigonometrik oranı seçmelisin?

Sorudaki iki kenarı kullanan oranı seç: bildiğin kenar ve bulmak istediğin kenar. Karşı dik kenar ile hipotenüs varsa sinüs kullanılır. Komşu dik kenar ile hipotenüs varsa kosinüs kullanılır. Karşı ve komşu dik kenar varsa tanjant kullanılır. Üçüncü kenarın hiçbir rolü yoktur, onu görmezden gelebilirsin.

Hızlıca karar vermek için:

  1. Bildiğin ya da bulmak istediğin açıyı işaretle.
  2. Üç kenarı bu açıya göre adlandır: karşı dik kenar, komşu dik kenar ve hipotenüs.
  3. Ne verilen ne de istenen kenarın üstünü çiz.
  4. Geriye kalan iki kenarı kullanan oranı seç.

Hipotenüsü biliyor ve açının karşısındaki kenarı arıyorsan kullanman gereken oran sinüstür.

SOHCAHTOA ile bilinmeyen bir kenar nasıl bulunur?

SOHCAHTOA ile bilinmeyen bir kenarı bulmak için, bilinen kenarı ve bilinmeyen kenarı bilinen açıya bağlayan oranı seç. Bunu bir denklem olarak yaz ve çöz. Bilinmeyen kenar paydaysa çarparsın. Paydadaysa bilinen kenarı sinüs, kosinüs ya da tanjant değerine bölersin.

Aşağıdaki iki örnek her iki durumu da gösteriyor.

Örnek

5 m uzunluğundaki bir merdiven duvara dayanmış ve yerle 70° açı yapıyor. Merdiven duvarda ne kadar yükseğe ulaşır? Merdiven hipotenüstür, yükseklik ise 70° açının karşısındaki dik kenardır. Karşı dik kenar ve hipotenüs, sinüs demektir.

  • sin 70° = yükseklik / 5
  • yükseklik = 5 · sin 70°
  • yükseklik ≈ 5 · 0,940 ≈ 4,70 m

Bilinmeyenin paydada olduğu örnek

Bir dik üçgende bir açı 25° ve komşu dik kenar 8 cm. Hipotenüsü bulmak istiyorsun. Komşu dik kenar ve hipotenüs, kosinüs demektir, yani cos 25° = 8 / hipotenüs. Denklemi düzenleyince hipotenüs 8 : cos 25° ≈ 8 : 0,906 ≈ 8,83 cm olur. Hipotenüs olması gerektiği gibi 8'den uzundur.

Ters trigonometrik fonksiyonlarla bilinmeyen açı nasıl bulunur?

Bilinmeyen bir açıyı bulmak için bilinen iki kenarın oranını hesapla, sonra hesap makinesinde ters fonksiyonu kullan. Tuşlarda sin⁻¹, cos⁻¹ ve tan⁻¹ olarak görünürler ve arcsin, arccos ve arctan olarak da adlandırılırlar. Bir oran alıp açıyı geri verirler. Başlamadan önce hesap makinesini derece moduna (DEG) al.

Örnek

Şekilde karşı dik kenar 3, komşu dik kenar 4. Karşı ve komşu dik kenar, tanjant demektir, yani tan θ = 3/4 = 0,75. O zaman θ = arctan(0,75) ≈ 36,87° olur. Diğer oranlarla da kontrol edebilirsin, çünkü arcsin(3/5) ve arccos(4/5) da yaklaşık 36,87° verir. Üçgenin iç açılarının toplamı 180° olduğu için diğer dar açı 90° − 36,87° = 53,13° olur.

sin⁻¹ içindeki eksi bir, 1 bölü sinüs anlamına gelmez. "Sinüsü bu değere eşit olan açı" anlamına gelir. Kenarları adlandırmak, oranı seçmek ve ters fonksiyonları kullanmak alışkanlık hâline gelince trigonometri oyunu bunları bir Math Max dövüşünün hızlı turlarına dönüştürür. Orada doğru oranı hızlı fark etmek çok işe yarar.

Math Max trigonometri oyununda bir dövüş. Kırmızı bir acı biber kötü bir yaban havucuyla karşı karşıya ve saldırı, karşı dik kenar 12 ve komşu dik kenar 5 iken tan θ değerini soruyor.

Yukarıdaki turda tan θ = karşı dik kenar : komşu dik kenar = 12 : 5 = 2,4 olur.

SOH CAH TOA nasıl ezberlenir?

İngilizce kısaltmayı kullanmak istersen, çizdiğin bir üçgenin kenarlarını gösterirken SOH CAH TOA'yı birkaç kez yüksek sesle söyle. Türkçe tanımları da aynı şekilde yüksek sesle tekrar etmek işe yarar: "sinüs karşı bölü hipotenüs, kosinüs komşu bölü hipotenüs, tanjant karşı bölü komşu". Ezber, anlamla bağlantılı olduğunda daha kalıcı olur. Hipotenüs sinüste ve kosinüste vardır ama tanjantta asla yoktur, tanjant her zaman iki dik kenarı kullanır.

Harfler olmadan da işe yarayan iki kural var. Birincisi, sinüs ve kosinüs her zaman en uzun kenar olan hipotenüse böler, bu yüzden değerleri asla 1'den büyük olmaz. İkincisi, tanjant sinüsün kosinüse bölümüdür. Şekilde (3/5) : (4/5) = 3/4 olur, bu da tan θ değeridir.

SOHCAHTOA ile en sık yapılan hatalar nelerdir?

SOHCAHTOA hatalarının çoğu formüllerden değil, kenarları adlandırmaktan kaynaklanır. Öğrenciler dik kenarları yanlış açıya göre adlandırır, uzun dik kenarı hipotenüs sanır ya da hesap makinesini radyan modunda bırakır. Her sorudan önce açıyı, dik açı işaretini ve hesap makinesinin ayarını kontrol etmek bu hataların neredeyse hepsini önler.

  • Yanlış referans açısı. Karşı ve komşu dik kenar, hangi açıyı kullandığına bağlıdır. Bir şeyi adlandırmadan önce θ açısını işaretle.
  • Hipotenüs karışıklığı. Hipotenüs her zaman dik açının karşısındadır. Tanjantta hiçbir zaman yer almaz.
  • Radyan modu. Derece modunda sin 30° = 0,5 olur. Radyan modunda aynı tuşlar yaklaşık −0,988 verir, çünkü hesap makinesi 30'u 30 radyan olarak okur. Garip görünen bir sonuç çoğu zaman mod sorunudur.
  • SOHCAHTOA'yı dik açısı olmayan bir üçgende kullanmak. Bu oranlar yalnızca dik üçgenlerde geçerlidir.
  • Çok erken yuvarlamak. Hesap makinesindeki tam değeri son adıma kadar koru.

Temel trigonometri formülleri nelerdir?

Temel trigonometri formülleri üç trigonometrik oranla, yani sinüs, kosinüs ve tanjantla başlar. İki formül daha doğrudan bunlardan çıkar. Tanjant sinüsün kosinüse bölümüdür ve sinüsün karesi ile kosinüsün karesinin toplamı her zaman 1'dir. Bu ikinci özdeşlik, aynı üçgene uygulanan Pisagor teoreminden gelir.

Şekle göre sin²θ + cos²θ = (3/5)² + (4/5)² = 9/25 + 16/25 = 25/25 = 1 olur. Bu, 3² + 4² = 5² eşitliğinin 25'e bölünmüş hâlidir. Pisagor teoremi ve SOHCAHTOA sık sık birlikte çalışır. Birini üçüncü kenarı, diğerini bir açıyı bulmak için kullan.

30-60-90 üçgeninin kuralı nedir?

30-60-90 üçgeni kuralına göre açıları 30°, 60° ve 90° olan bir dik üçgende kenarlar her zaman 1 : √3 : 2 oranındadır. En kısa kenar 30° açının karşısındadır, hipotenüs onun iki katıdır ve kalan kenar en kısa kenarın √3 katıdır, yani yaklaşık 1,732 katı. Bu üçgen, bir eşkenar üçgeni yüksekliği boyunca ikiye böldüğünde elde edilir.

Bu sayede hesap makinesi olmadan tam değerler bulunur. 30° açı için sin 30° = 1/2 ve cos 30° = √3/2 olur. Örneğin en kısa kenar 6 ise hipotenüs 12, ortadaki kenar 6√3 ≈ 10,39 olur. Bunun gibi özel üçgenler geometri oyununda da karşına çıkar. Kenar oranını bilmek orada zaman kazandırır.

Peki 90 dereceden büyük açılar?

SOHCAHTOA, bir dik üçgenin her zaman 90°'den küçük olan iki dar açısı için geçerlidir. Daha büyük açılar için sinüs, kosinüs ve tanjant, üçgen yerine yarıçapı 1 olan bir çemberle tanımlanır. Oranlar anlamlarını korur ama değerleri negatif olabilir.

Birim çember bunun nasıl çalıştığını ve örneğin neden cos 120° = −0,5 olduğunu gösterir. Aynı fikirleri her açıya genişletir.

Önce kenarları adlandır, doğru oran arkasından gelir

SOHCAHTOA basit bir fikrin kısa bir hatırlatıcısıdır. Her trigonometrik oran, bir açıdan bakıldığında iki kenarı karşılaştırır. Açıyı işaretle, kenarları adlandır, ilgilendiğin iki kenarı kullanan oranı seç ve hesap makinesinin derece modunda olduğunu kontrol et. O zaman bilinmeyen bir kenar ya da açı yalnızca birkaç adım uzaklıkta olur.

Sırada bunları çalış

Okumak yeter. Git birkaç yumruk savur.