Ga naar hoofdinhoud
Math MaxBèta

Gepubliceerd 11 november 2026

Loodrechte en evenwijdige lijnen met richtingscoëfficiënt, vergelijkingen en voorbeelden

Loodrechte lijnen snijden elkaar onder een rechte hoek (90°). Hun richtingscoëfficiënten vermenigvuldigd geven −1, zoals 2 en −1/2.

Loodrechte lijnen in een assenstelsel

Bij loodrechte lijnen in een assenstelsel is de ene richtingscoëfficiënt het negatief omgekeerde van de andere. Je draait de breuk om en verandert het teken, dus 2 wordt −1/2 en 3/4 wordt −4/3.

Evenwijdige lijnen horen vanzelf bij loodrechte lijnen. Ze lopen naast elkaar, snijden elkaar nooit en hebben precies dezelfde richtingscoëfficiënt. Als je een richtingscoëfficiënt kunt aflezen, kun je de twee soorten uit elkaar houden en van allebei de vergelijking opstellen door elk punt dat je wilt.

Hoe zien loodrechte lijnen eruit in het dagelijks leven?

Loodrechte lijnen snijden elkaar onder een rechte hoek, dus precies 90°. In een tekening geeft een klein vierkantje in de hoek waar ze elkaar kruisen die rechte hoek aan. Voorbeelden uit het dagelijks leven zijn de hoek van een vel papier, de twee streepjes van een plusteken, een raamkozijn, vloertegels en twee wegen die haaks op elkaar staan.

Kijk naar een bladzijde in een schrift. De gedrukte lijnen over de bladzijde zijn evenwijdig aan elkaar, en de kantlijn aan de zijkant staat loodrecht op allemaal. Lijnen die elkaar onder een andere hoek kruisen, zoals de twee streepjes van de letter X, snijden elkaar wel, maar staan niet loodrecht op elkaar.

Wat is het symbool voor loodrecht?

Het symbool voor loodrecht is ⊥. Je leest AB ⊥ CD als "lijn AB staat loodrecht op lijn CD". Evenwijdig heeft een eigen symbool, ∥, dus AB ∥ CD betekent dat de twee lijnen elkaar nooit snijden. In een tekening zegt het vierkantje in de hoek hetzelfde als ⊥, zonder woorden.

Het vierkantje vertelt je ook dat je eigenschappen mag gebruiken waarvoor een rechte hoek nodig is, zoals de stelling van Pythagoras in een rechthoekige driehoek. Zonder vierkantje of symbool mag je niet aannemen dat een hoek 90° is, alleen omdat hij er zo uitziet.

Hoe zie je aan de richtingscoëfficiënten of twee lijnen evenwijdig of loodrecht zijn?

Schrijf beide vergelijkingen in de vorm y = ax + b en vergelijk de richtingscoëfficiënten a. Zijn ze gelijk en zijn het verschillende lijnen, dan zijn de lijnen evenwijdig. Is het product van de richtingscoëfficiënten −1, dan staan de lijnen loodrecht op elkaar. Bij elk ander paar snijden de lijnen elkaar onder een hoek die geen 90° is, dus ze zijn geen van beide.

Voorbeeld

Neem de drie lijnen in de figuur hieronder.

  • y = 2x + 1 heeft richtingscoëfficiënt 2.
  • y = 2x − 3 heeft ook richtingscoëfficiënt 2, dus deze lijn is evenwijdig aan de eerste. Hij ligt 4 eenheden lager en raakt de eerste lijn nooit.
  • y = −1/2 x + 6 heeft richtingscoëfficiënt −1/2. Omdat 2 · (−1/2) = −1, staat deze lijn loodrecht op y = 2x + 1.

In de figuur lopen de oranje en de gouden lijn naast elkaar. De donkerblauwe lijn y = −1/2 x + 6 snijdt de oranje lijn in het punt (2, 5), en het vierkantje daar geeft de rechte hoek aan.

Assenstelsel van x = −2 tot 8 en y = −4 tot 8 met drie lijnen. De oranje lijn y = 2x + 1 en de gouden lijn y = 2x − 3 zijn evenwijdig. De donkerblauwe lijn y = −1/2 x + 6 snijdt de oranje lijn in (2, 5), waar een teken voor een rechte hoek laat zien dat ze loodrecht op elkaar staan. Hellingsdriehoeken tonen +1 naar rechts en +2 omhoog op de oranje lijn en +2 naar rechts en −1 omlaag op de donkerblauwe lijn, met het label 2 × (−1/2) = −1.

Vergelijk nu y = 2x + 1 met y = −2x + 4. Het product van de richtingscoëfficiënten is 2 · (−2) = −4, niet −1, dus deze lijnen snijden elkaar wel, maar staan niet loodrecht op elkaar.

Een veelgemaakte fout is alleen het teken van de richtingscoëfficiënt veranderen. De andere veelgemaakte fout is de breuk omdraaien en het teken houden, dan krijg je 1/2. Voor een lijn loodrecht op y = 2x + 1 heb je beide stappen nodig, en dat geeft −1/2.

Staat een vergelijking niet in de vorm y = ax + b, maak dan eerst y vrij. Zo wordt 3x − 4y = 8 bijvoorbeeld y = 3/4 x − 2, dus de richtingscoëfficiënt is 3/4.

Waarom zijn de richtingscoëfficiënten elkaars negatief omgekeerde?

Kijk naar de hellingsdriehoeken in de figuur. Op de oranje lijn ga je bij 1 stap naar rechts 2 omhoog. Draai dat driehoekje een kwartslag, dan wisselen het stuk naar rechts en het stuk omhoog van plaats, en een van de twee verandert van richting. Zo krijg je de donkerblauwe driehoek, die 2 naar rechts en 1 omlaag gaat, dus de richtingscoëfficiënt is −1/2.

Bij elke richtingscoëfficiënt gebeurt hetzelfde. Een lijn die p naar rechts en q omhoog gaat, heeft richtingscoëfficiënt q/p. Na een kwartslag gaat hij q naar rechts en p omlaag, dus de nieuwe richtingscoëfficiënt is −p/q. Vermenigvuldig je die twee, dan krijg je altijd (q/p) · (−p/q) = −1.

Zo kun je loodrechte lijnen ook snel met de hand tekenen. Teken de hellingsdriehoek van de eerste lijn, verwissel de twee zijden en laat er één de andere kant op wijzen.

Hoe stel je de vergelijking op van een lijn die loodrecht staat op een gegeven lijn en door een punt gaat?

Zoek de richtingscoëfficiënt van de gegeven lijn en neem daarvan het negatief omgekeerde. Vul die nieuwe richtingscoëfficiënt en het gegeven punt in de vergelijking van een lijn door een punt in, y − y₁ = a(x − x₁), en herleid tot y = ax + b. Controleer je antwoord ten slotte door het punt in te vullen en door de twee richtingscoëfficiënten te vermenigvuldigen. Dat moet −1 opleveren.

Voorbeeld

Zoek de lijn die loodrecht staat op y = 2x + 1 en door (2, 5) gaat.

  1. De richtingscoëfficiënt van de gegeven lijn is 2.
  2. Het negatief omgekeerde van 2 is −1/2.
  3. De vergelijking door een punt geeft y − 5 = −1/2 (x − 2).
  4. Werk de haakjes weg: y − 5 = −1/2 x + 1.
  5. Tel aan beide kanten 5 op: y = −1/2 x + 6.

Dat is de donkerblauwe lijn in de figuur. Ter controle: x = 2 geeft y = −1 + 6 = 5, dus de lijn gaat echt door (2, 5).

Nu een voorbeeld met breuken. Zoek de lijn loodrecht op 3x − 4y = 8 door (3, −1). De gegeven lijn is y = 3/4 x − 2, dus de loodrechte richtingscoëfficiënt is −4/3. De vergelijking door een punt geeft y + 1 = −4/3 (x − 3), en dat wordt y = −4/3 x + 4 − 1, dus y = −4/3 x + 3.

De controle klopt, want 3/4 · (−4/3) = −1, en x = 3 geeft y = −4 + 3 = −1.

Het gratis lesboek Elementary Algebra van OpenStax (in het Engels) gebruikt dezelfde stappen voor evenwijdige en loodrechte lijnen. De vergelijking door een punt is altijd de middelste stap, en alleen de richtingscoëfficiënt verandert.

Hoe stel je de vergelijking op van een evenwijdige lijn door een punt?

Een evenwijdige lijn houdt de richtingscoëfficiënt van de gegeven lijn, dus je slaat het negatief omgekeerde over en vult dezelfde richtingscoëfficiënt in. Alle andere stappen zijn hetzelfde als bij een loodrechte lijn.

Voor de lijn evenwijdig aan y = 2x + 1 door (2, 1) blijft de richtingscoëfficiënt 2. Dan is y − 1 = 2(x − 2), dus y = 2x − 4 + 1, en dat geeft y = 2x − 3. Dat is de gouden lijn in de figuur.

Je raakt het best vertrouwd met richtingscoëfficiënten door er veel snel af te lezen. In het spel over lineaire functies gaan de aanvallen over richtingscoëfficiënten en lijnen, dus in een kort Math Max-gevecht reken je er heel wat uit. Rechte hoeken en andere eigenschappen van figuren komen ook terug in het meetkundespel. Beide speel je gratis in de browser.

Een Math Max-gevecht in het spel over lineaire functies. Een erwtenpeul staat tegenover een rode paddenstoel, en de aanval vraagt de richtingscoëfficiënt van (2, −4) naar (3, −1).

In de ronde hierboven is de richtingscoëfficiënt (−1 − (−4)) : (3 − 2) = 3 : 1 = 3.

Staan horizontale en verticale lijnen loodrecht op elkaar?

Ja. Een horizontale en een verticale lijn snijden elkaar altijd onder een rechte hoek. Het is het enige geval waarin de regel a₁ · a₂ = −1 niet werkt, omdat een horizontale lijn richtingscoëfficiënt 0 heeft en een verticale lijn geen richtingscoëfficiënt heeft. Je herkent dit paar aan de vergelijkingen, zoals y = 4 en x = 3.

Voorbeeld

De lijnen y = 5 en x = 2 snijden elkaar in het punt (2, 5) onder een rechte hoek. Zoek je de lijn loodrecht op y = 4 door (3, −2), merk dan op dat y = 4 horizontaal is. De loodrechte lijn moet verticaal zijn en door x = 3 gaan, dus het antwoord is gewoon x = 3.

Een veelgemaakte fout is zeggen dat het negatief omgekeerde van 0 gelijk is aan "−1/0". Die breuk heeft geen waarde, en juist daarom is het antwoord een verticale lijn en geen lijn van de vorm y = ax + b. Evenwijdige lijnen werken hier gewoon. De lijnen y = 1 en y = −3 zijn evenwijdig, omdat ze allebei richtingscoëfficiënt 0 hebben.

Het lesboek Intermediate Algebra 2e van OpenStax (in het Engels) zet beide regels naast elkaar. Bij loodrechte lijnen is het product van de richtingscoëfficiënten −1, en een verticale en een horizontale lijn staan altijd loodrecht op elkaar.

Wat is een middelloodlijn?

Een middelloodlijn is een lijn die een lijnstuk in twee gelijke helften verdeelt en het onder een rechte hoek snijdt. Voor de vergelijking zoek je het midden en de richtingscoëfficiënt van het lijnstuk, neem je het negatief omgekeerde van die richtingscoëfficiënt en vul je dat samen met het midden in de vergelijking door een punt in. Elk punt op de middelloodlijn ligt even ver van beide eindpunten.

Voorbeeld

Zoek de middelloodlijn van het lijnstuk van A(0, 0) naar B(4, 2).

  1. Het midden is ((0 + 4) : 2, (0 + 2) : 2) = (2, 1).
  2. De richtingscoëfficiënt van AB is 2/4 = 1/2.
  3. De loodrechte richtingscoëfficiënt is −2, want 1/2 · (−2) = −1.
  4. De vergelijking door een punt geeft y − 1 = −2(x − 2), dus y = −2x + 5.

Kies een willekeurig punt op deze lijn, bijvoorbeeld (0, 5). De afstand tot A is 5, en de afstand tot B is de wortel uit 4² + 3², en dat is ook 5. Door die gelijke afstand gebruik je middelloodlijnen om het middelpunt te vinden van een cirkel door drie punten.

Dezelfde richtingscoëfficiënt betekent evenwijdig, product −1 betekent loodrecht

Alles in dit onderwerp komt neer op twee controles van de richtingscoëfficiënten. De enige uitzondering is een horizontale met een verticale lijn, want die staan altijd loodrecht op elkaar. Wil je een nieuwe lijn door een punt opstellen, kies dan eerst de juiste richtingscoëfficiënt, laat de vergelijking door een punt de rest doen en controleer aan het eind altijd het punt.

Train hierna verder

Genoeg gelezen. Ga wat klappen uitdelen.